ArcGIS nedir?
ArcGIS, Esri'nin geliştirdiği coğrafi bilgi sistemi platformu. Devlet kurumları, belediyeler, afet yönetim birimleri onlarca yıldır kullanıyor. Nüfus sayımından orman yangını takibine kadar geniş bir kullanım alanı var.
Ama "ArcGIS" denince çoğu kişinin aklına ArcGIS Pro geliyor: ağır, Windows'a özgü, pahalı bir masaüstü uygulaması. Kurumsal lisans olmadan dokunması zor.
Oysa Esri'nin ArcGIS JavaScript API'si tamamen ücretsiz. Yani bir web haritası yapmak için ArcGIS Pro'ya ihtiyacın yok.
Tarayıcıda Google Earth mümkün mü?
Evet. ArcGIS JavaScript API ile SceneView ve satellite basemap kullanarak birkaç satır kodla 3D dönen bir dünya haritası çıkarabilirsın. Uydu görüntüsü, gerçek 3D yükseklik verisi, zoom ve döndürme — hepsi CDN'den yüklenen tek bir kütüphaneyle geliyor. Build pipeline yok, backend yok, kurulum yok.
Üzerine kendi GeoJSON verinizi ekleyebilir, tıklanabilir popup'lar, renkli poligonlar, ikonlar koyabilirsiniz. Portföy projesi veya prototip için bu limitler fazlasıyla yeterli.
Tile piramidi: haritaları mümkün kılan fikir
Dünyayı tek bir görüntü olarak sunmak imkânsız. Tam çözünürlükte tüm yüzey petabaytlar eder.
Bunun yerine harita sistemleri tile piramidi kullanır. Dünya, zoom seviyesine göre küçük karelere bölünür. Zoom 0'da tek bir kare tüm dünyayı gösterir. Her zoom seviyesinde tile sayısı 4 katına çıkar. Zoom 15'te sokak seviyesine, zoom 19-20'de bina girişlerine kadar inilir.
Tarayıcı yalnızca ekranda görünen kareleri ister. Sunucu tam o koordinata denk gelen küçük görüntüyü döner. Kullanıcı kesintisiz bir harita görür; aslında yüzlerce küçük parça yan yana dizilmiştir.
Zoom attıkça ne olur? LOD algoritması
Zoom değiştiğinde sistem sadece farklı tile'lar çekmez. Aynı zamanda hangi katmanın görüneceğine de karar verir.
Buna LOD (Level of Detail) deniyor. Her katmanın bir görünürlük eşiği var: çok uzaktan bakınca il sınırları görünür, bina detayları görünmez. Yaklaştıkça il sınırları kaybolur, sokak isimleri ve binalar belirir. Bu geçişler otomatik — geliştirici her katmana "hangi zoom aralığında görün" diye söyler, gerisi sistemin işi.
Pratik sonucu şu: hem performans hem okunabilirlik korunuyor. Uzaktan bakınca ekran gereksiz detayla dolmuyor; yaklaştıkça doğru bilgi doğru anda geliyor.
Raster mı, vector mı?
İki farklı tile türü var.
Raster tile: Sunucu hazır bir PNG/JPEG görüntü döner. Hızlı ama statik — rengi değiştiremezsin, filtreleyemezsin.
Vector tile: Sunucu piksel değil geometri verisi (koordinatlar) döner. Tarayıcı bunu WebGL ile render eder. Aynı veri, zoom seviyesine ve tema tercihine göre farklı görünebilir. Gece modu, dil değişikliği, özel renk paleti — hepsi client tarafında halledilir.
Modern harita uygulamaları genellikle ikisini birlikte kullanır: uydu görüntüsü raster, üstündeki etiket ve yol katmanları vector.
Ücretsiz kullanım sınırları
| Özellik | Ücretsiz | |---|---| | ArcGIS JavaScript API | Sınırsız | | Esri basemap'leri | Aylık 2 milyon tile isteğine kadar | | GeoJSON / CSV yükleyip görselleştirme | Ücretsiz | | Kendi tile sunucun | Sınırsız (sen host ediyorsun) |
Portföy, iç araç veya prototip için bu limitler yeterli. Büyük ölçekli prodüksiyon için ücretli planlara bakılması gerekiyor.
ArcGIS ekosistemi ağır ve kurumsal bir imajla bilinse de JavaScript API tarafı oldukça hafif ve geliştirici dostu. Tile piramidi ve LOD mantığını bir kez kavradığında, Google Earth'ün neden bu kadar akıcı çalıştığını da anlamış oluyorsun.